Sfinks

Sfinks kanadyjski to jedna z najbardziej rozpoznawalnych i niezwykłych ras kotów na świecie. Historia tej rasy rozpoczęła się w 1966 roku w Toronto w Kanadzie, gdy w miocie zwykłej kotki domowej pojawił się bezwłosy kociak nazwany Prune. To spontaniczne pojawienie się genu bezwłosości zapoczątkowało hodowlę nowej rasy.

Pierwsze próby utrwalenia cechy bezwłosości nie przyniosły trwałych rezultatów, a linia Prune ostatecznie wymarła. Przełom nastąpił w latach 70., gdy w Minnesocie i Toronto odkryto kolejne bezwłose kocięta. Hodowcy rozpoczęli staranny program krzyżowania, wykorzystując również koty rasy Devon Rex, aby wzmocnić pulę genetyczną i poprawić zdrowie rasy.

Nazwa Sphynx nawiązuje do egipskiego Sfinksa z Gizy, choć rasa nie ma żadnych związków ze starożytnym Egiptem. W 1998 roku CFA (Cat Fanciers Association) oficjalnie uznała rasę, a następnie uczynił to FIFe w 2002 roku. Współcześni sfinksi są wynikiem wieloletnich starań hodowców o stworzenie zdrowych, charakternych kotów o wyjątkowym wyglądzie.

Warto podkreślić, że bezwłosość u sfinksów jest cechą recesywną. Koty te nie są całkowicie pozbawione owłosienia - na nosie, uszach i ogonie często występuje delikatny meszek, a skóra pokryta jest subtelnymi włoskami przypominającymi w dotyku skórkę brzoskwini.

Sfinks to kot średniej wielkości o zaskakująco dużej wadze w stosunku do swojego rozmiaru. Ciało jest muskularne, z szeroką, zaokrągloną klatką piersiową i charakterystycznym zaokrąglonym brzuchem, często nazywanym "brzuchem doniczkowym". Kocury ważą od 4 do 7 kg, natomiast kotki są wyraźnie drobniejsze - ich masa ciała wynosi zazwyczaj od 3 do 4 kg.

Najbardziej charakterystyczną cechą jest praktycznie bezwłosa skóra pokryta delikatnym meszkiem przypominającym w dotyku zamsz lub aksamit. Skóra jest pomarszczona, szczególnie na pysku, szyi i ramionach. Na nosie, uszach i ogonie często występuje krótkie, delikatne owłosienie.

Głowa sfinksa jest klinowata z wyraźnie zaznaczonymi kośćmi policzkowymi. Uszy są wyjątkowo duże, szerokie u podstawy i przypominające skrzydła nietoperza. Oczy są duże, w kształcie cytryny, szeroko rozstawione. Szyja jest średniej długości, muskularna i lekko wygięta.

Ogon jest długi, smukły, przypominający bat - zwężający się do cienkiego zakończenia. Łapy są proporcjonalne do ciała z grubymi opuszkami i długimi, "palczastymi" palcami. Skóra może przybierać wszystkie kolory i wzory spotykane u kotów, widoczne są łaty, pręgi i plamy różnych barw.

Sfinks to kot o wyjątkowym charakterze, często porównywany do psa ze względu na swoje oddanie i przywiązanie do właściciela. Jest niezwykle towarzyski, ciekawski i otwarty - nigdy nieśmiały. Te koty dosłownie kochają ludzi i potrzebują stałego kontaktu z opiekunem.

Inteligencja sfinksów jest imponująca. Szybko uczą się nowych sztuczek, potrafią otwierać drzwi i są znane z rozwiązywania problemów. Ich ciekawość nie zna granic - będą eksplorować każdy zakątek domu i interesować się wszystkim, co robisz.

Sfinksy są kotami bardzo wokalnymi. Chętnie "rozmawiają" ze swoimi właścicielami, używając szerokiej gamy dźwięków. Ich towarzyskość sprawia, że nie znoszą samotności - najlepiej czują się w domach, gdzie ktoś jest stale obecny lub gdzie mieszkają inne zwierzęta.

Te koty są cierpliwe i łagodne w kontaktach z dziećmi. Dobrze dogadują się również z innymi kotami i psami przyjaznym kotom. Sfinksy uwielbiają ciepło - często będą szukać miejsc przy kaloryferach, pod kocami lub bezpośrednio przy swoich właścicielach, co sprawia, że są idealnymi kompanami do przytulania.

Sfinksy, mimo swojego niezwykłego wyglądu, mogą być podatne na pewne schorzenia genetyczne. Najpoważniejszym problemem zdrowotnym tej rasy jest kardiomiopatia przerostowa (HCM) - choroba serca występująca u sfinksów z częstością 20-30%, znacznie wyższą niż u innych ras.

W 2021 roku naukowcy zidentyfikowali mutację w genie ALMS1 jako czynnik sprawczy HCM u sfinksów. Dlatego regularne badania echokardiograficzne (USG serca) są absolutnie niezbędne - zaleca się ich wykonywanie co roku, a pierwsze badanie powinno być przeprowadzone przed ukończeniem przez kota 2 roku życia.

Drugim istotnym schorzeniem jest wrodzony zespół miasteniczny (CMS - Congenital Myasthenic Syndrome), powodujący osłabienie mięśni. Test genetyczny na CMS jest dostępny i zalecany przed dopuszczeniem kota do rozrodu.

Ze względu na brak sierści, sfinksy są wrażliwe na temperatury. Mogą łatwo się przegrzać na słońcu lub wychłodzić w zimnym otoczeniu. Ich skóra jest również podatna na oparzenia słoneczne i wymaga ochrony przed nadmierną ekspozycją na promienie UV.

Skóra sfinksów produkuje dużo sebum (łoju), który u innych kotów rozkładałby się na sierści. U sfinksów gromadzi się on na skórze, wymagając regularnych kąpieli. Zaniedbanie higieny może prowadzić do problemów skórnych i infekcji.

Wbrew pozorom, pielęgnacja sfinksa wymaga więcej uwagi niż w przypadku większości kotów owłosionych. Brak sierści nie oznacza braku obowiązków pielęgnacyjnych - wręcz przeciwnie.

Kluczowym elementem pielęgnacji są regularne kąpiele. Skóra sfinksa produkuje naturalny olej (sebum), który u kotów owłosionych rozprowadza się po sierści. U sfinksów gromadzi się na skórze, tworząc tłustą powłokę. Zaleca się kąpiel raz w tygodniu lub co dwa tygodnie, używając łagodnego szamponu dla kotów lub dzieci.

Szczególnej uwagi wymagają uszy sfinksa. Duże i otwarte, zbierają więcej zanieczyszczeń niż u innych kotów. Regularne czyszczenie uszu specjalnym płynem jest niezbędne, aby zapobiec infekcjom.

Paznokcie sfinksów również wymagają częstszej pielęgnacji - woskowa substancja gromadzi się wokół pazurów i wymaga regularnego czyszczenia. Obcinanie pazurów powinno odbywać się co 1-2 tygodnie.

Ze względu na brak ochronnej sierści, sfinksy potrzebują ochrony przed słońcem (mogą się oparzyć) oraz przed zimnem. W chłodniejsze dni wiele sfinksów nosi specjalne sweterki lub kamizelki. Zapewnienie ciepłych miejsc do odpoczynku, takich jak ogrzewane legowiska, jest bardzo ważne dla ich komfortu.

Sfinks to kot wymagający zaangażowanego właściciela, który poświęci mu dużo czasu i uwagi. Absolutnie nie jest to rasa dla osób często nieobecnych w domu lub preferujących niezależne zwierzęta.

Podstawowym wymaganiem jest zapewnienie odpowiedniej temperatury otoczenia. Sfinksy najlepiej czują się w temperaturze 20-25°C. W chłodniejszym klimacie potrzebują ogrzewanych legowisk, koców i często odzieży ochronnej. Dostęp do słonecznych miejsc jest ważny, ale z ograniczeniem - zbyt długa ekspozycja na słońce może spowodować oparzenia skóry.

Ze względu na brak izolacyjnej sierści, sfinksy mają przyspieszoną przemianę materii i większe zapotrzebowanie kaloryczne. Wymagają wysokiej jakości karmy w większych ilościach niż koty owłosione tej samej wielkości.

Sfinksy potrzebują towarzystwa. Jeśli właściciel pracuje pełnoetatowo poza domem, zdecydowanie zaleca się posiadanie drugiego kota lub przyjaznego psa. Długotrwała samotność może prowadzić do problemów behawioralnych i depresji.

Codzienna aktywność i stymulacja umysłowa są niezbędne. Sfinksy są bardzo inteligentne i aktywne - potrzebują interaktywnych zabawek, drapaków, półek do wspinania i regularnych sesji zabawy z właścicielem. Nuda może prowadzić do destrukcyjnych zachowań.

Regularne wizyty u weterynarza, w tym coroczne badania echokardiograficzne serca, są obowiązkowe dla tej rasy ze względu na wysokie ryzyko kardiomiopatii przerostowej.