Owczarek szetlandzki

Owczarek szetlandzki, popularnie zwany Sheltie, pochodzi z archipelagu Szetlandów położonych na północ od Szkocji. Rasa rozwijała się na surowych wyspach, gdzie przez stulecia pomagała pasterzom w pilnowaniu owiec oraz drobiu. Izolacja geograficzna sprawiła, że Sheltie wykształcił unikalny wygląd i charakter.

Historia rasy sięga XIX wieku, kiedy to lokalni farmerzy krzyżowali małe psy pasterskie z owczarkami szkockimi i innymi rasami, aby stworzyć zwrotnego, wytrzymałego pomocnika. W tamtych czasach psy te nazywano Toonie Dogs. Oficjalna nazwa Shetland Sheepdog została przyjęta na początku XX wieku, aby uniknąć konfuzji z owczarkiem szkockim (Collie), z którym Sheltie jest spokrewniony.

W roku 1909 powstał pierwszy klub rasowy w Szkocji, a Kennel Club Wielkiej Brytanii oficjalnie uznał rasę w 1914 roku. Standard FCI nr 88 określa wzorzec tej rasy, klasyfikując ją w grupie 1 – psy pasterskie. Od tamtej pory Sheltie zdobył ogromną popularność jako pies rodzinny i towarzysz, szczególnie w Stanach Zjednoczonych, Japonii oraz krajach europejskich.

Dzisiaj owczarki szetlandzkie są cenione nie tylko za swoje umiejętności pasterskie, ale także za inteligencję i wszechstronność w sportach kynologicznych, takich jak agility, obedience czy flyball.

Owczarek szetlandzki to mały, harmonijnie zbudowany pies o eleganckim wyglądzie. Samce osiągają wysokość od 35,5 do 37 cm w kłębie, podczas gdy samice są nieco mniejsze – od 33 do 35,5 cm. Waga dorosłych osobników waha się od 6 do 12 kg, przy czym samce są zazwyczaj cięższe.

Najbardziej charakterystyczną cechą rasy jest długa, gęsta sierść z bogatym podszerstkiem. Okrywa całe ciało, tworząc obfitą grzywę wokół szyi oraz piękne "pióra" na przedramionach i ogonie. Umaszczenia dozwolone przez standard obejmują tricolor (czarny z rudymi podpaleniami i białymi znaczeniami), blue merle, sable (sobolowy od jasnego złota po głęboki mahoń), czarno-biały oraz czarno-podpalany.

Głowa Sheltie ma kształt tępego klina, z płaską czaszką i delikatnie zaznaczonym stopem. Oczy są migdałowate, ciemnobrązowe (u blue merle mogą być niebieskie lub różnobarwne), wyrażające inteligencję i czujność. Uszy osadzone wysoko, małe, w spoczynku złożone do tyłu, w czujności uniesione z lekko opadającymi końcami.

Sylwetka jest nieco dłuższa niż wysoka, z głęboką klatką piersiową i prostym grzbietem. Ogon nisko osadzony, zwisający lub lekko uniesiony, bogato owłosiony.

Owczarki szetlandzkie wyróżniają się niezwykłą inteligencją i chęcią do współpracy z człowiekiem. Należą do najbardziej bystryych ras psów – w rankingu Stanleya Corena zajmują 6. miejsce pod względem inteligencji roboczej. Dzięki temu szybko uczą się nowych komend i z łatwością rozumieją oczekiwania opiekuna.

Sheltie to psy niezwykle oddane rodzinie, tworzące silne więzi emocjonalne z domownikami. Są delikatne i cierpliwe wobec dzieci, co czyni je doskonałymi towarzyszami dla rodzin. Jednocześnie mogą wykazywać rezerwę wobec obcych, co jest pozostałością po ich pasterskich korzeniach – Sheltie są naturalnymi stróżami, czujnie obserwującymi otoczenie.

Charakterystyczną cechą rasy jest wrażliwość i empatia. Owczarki szetlandzkie świetnie wyczuwają nastroje domowników i potrafią dostosować swoje zachowanie do sytuacji. Nie znoszą konfliktów ani krzyku, reagując na nie stresem. Pozytywne metody treningowe z wykorzystaniem wzmocnień przynoszą najlepsze rezultaty.

Sheltie mają silny instynkt pasterski, co może objawiać się próbami "pilnowania" dzieci czy innych zwierząt domowych. Mogą również być gadatliwe – szczekanie jest dla nich naturalnym sposobem komunikacji. Odpowiednia socjalizacja i trening pomagają kontrolować te zachowania.

Owczarki szetlandzkie są generalnie zdrową rasą o średniej długości życia wynoszącej 12-14 lat. Jednak, jak każda rasa, mają predyspozycje do pewnych schorzeń dziedzicznych, które odpowiedzialni hodowcy monitorują poprzez testy zdrowotne.

Według wymogów OFA CHIC na rok 2025, obowiązkowe badania dla tej rasy obejmują: ocenę dysplazji stawów biodrowych (HD), badanie okulistyczne przeprowadzone przez certyfikowanego lekarza weterynarii ACVO, oraz test DNA na postępujący zanik siatkówki typu BBS2 (PRA-BBS2). Psy z dwiema kopiami mutacji PRA-BBS2 nieuchronnie utracą wzrok, dlatego test ten został dodany do wymagań obowiązkowych.

Dodatkowo hodowcy powinni przeprowadzić co najmniej dwa testy z listy elekcyjnej, które obejmują: test DNA na chorobę von Willebranda (vWD – zaburzenie krzepnięcia krwi), test MDR1 (wrażliwość na niektóre leki), badanie tarczycy, test DNA na anomalię oka collie (CEA), ocenę dysplazji łokci oraz test na dermatomyositis.

Inne schorzenia występujące w rasie to: hipotyreza, epilepsja idiopatyczna, oraz problemy dermatologiczne. Sheltie z okrywą blue merle wymagają szczególnej uwagi przy kojarzeniu par hodowlanych, gdyż krzyżowanie dwóch osobników merle może prowadzić do poważnych wad wrodzonych u potomstwa, w tym głuchoty i ślepoty.

Regularne wizyty u weterynarza, odpowiednia dieta i aktywność fizyczna pomagają utrzymać psa w dobrej kondycji przez długie lata.

Długa, gęsta sierść owczarka szetlandzkiego wymaga regularnej i systematycznej pielęgnacji. Sheltie posiada podwójną okrywę włosową – długi włos okrywowy oraz miękki, gęsty podszerstek, który chroni przed niekorzystnymi warunkami pogodowymi.

Szczotkowanie powinno odbywać się minimum 2-3 razy w tygodniu, a podczas intensywnego linienia (wiosną i jesienią) najlepiej codziennie. Użycie szczotki szpilkowej oraz grzebienia z długimi zębami pomoże usunąć martwy podszerstek i zapobiegnie powstawaniu kołtunów, szczególnie za uszami, pod pachami i na tylnych łapach.

Kąpiel należy przeprowadzać w miarę potrzeb, zwykle co 4-6 tygodni lub gdy pies się pobrudzi. Ważne jest używanie szamponu przeznaczonego dla psów długowłosych oraz dokładne wypłukanie kosmetyków. Po kąpieli sierść powinna zostać całkowicie wysuszona, najlepiej przy użyciu suszarki z chłodnym powietrzem, podczas jednoczesnego rozczesywania.

Regularnie należy kontrolować i czyścić uszy, przycinać pazury (jeśli nie ścierają się naturalnie podczas spacerów) oraz dbać o higienę jamy ustnej poprzez szczotkowanie zębów kilka razy w tygodniu. Włosy między opuszkami łap można delikatnie przycinać, aby uniknąć gromadzenia się brudu.

Warto pamiętać, że Sheltie nie należy strzyc na krótko, gdyż ich sierść pełni funkcję termoizolacyjną – chroni zarówno przed zimnem, jak i przegrzaniem. Profesjonalne trymowanie może być zalecane tylko w przypadku psów niewystawowych.

Owczarek szetlandzki to rasa aktywna i inteligentna, która potrzebuje odpowiedniej stymulacji zarówno fizycznej, jak i umysłowej. Mimo niewielkich rozmiarów, Sheltie nie jest psem kanapowym – wymaga codziennej aktywności w postaci co najmniej 60 minut spacerów i zabaw.

Ze względu na pasterskie pochodzenie, przedstawiciele tej rasy uwielbiają zadania angażujące ich umysł. Idealnymi formami aktywności są sporty kynologiczne takie jak agility, obedience, flyball czy nosework. Sheltie sprawdzają się również jako psy terapeutyczne dzięki swojej empatii i delikatności.

Rasa dobrze adaptuje się do życia w mieszkaniu, pod warunkiem zapewnienia regularnej aktywności na zewnątrz. Dostęp do ogrodzonego ogrodu będzie dodatkowym atutem, ale nie jest koniecznością. Ważniejsze jest codzienne spędzanie czasu z opiekunem – Sheltie źle znoszą samotność i mogą rozwijać zachowania niepożądane, jeśli są długo pozostawiane same.

Trening powinien być oparty na pozytywnych metodach wzmacniania, gdyż Sheltie są wrażliwe i źle reagują na surowe traktowanie. Wczesna socjalizacja jest kluczowa, aby zapobiec nadmiernej nieśmiałości wobec obcych ludzi i nowych sytuacji. Ekspozycja na różnorodne bodźce w okresie szczenięcym pomoże wychować zrównoważonego dorosłego psa.

Sheltie nadają się dla właścicieli początkujących, pod warunkiem że są oni gotowi poświęcić czas na trening, aktywność i pielęgnację. Rasa świetnie odnajduje się w rodzinach z dziećmi, u osób aktywnych oraz seniorów, którzy prowadzą umiarkowanie aktywny tryb życia.