Owczarek australijski

Pomimo nazwy sugerującej australijskie pochodzenie, rasa ta została rozwinięta w Stanach Zjednoczonych w XIX wieku. Przodkowie owczarków australijskich przybyli wraz z owcami importowanymi z Australii do Kalifornii, co dało początek mylnej nazwie. Pierwotnie nazywano je kalifornijskimi psami pasterskimi.

Rasa powstała w okresie wzrostu hodowli owiec na amerykańskim Zachodzie, gdzie hodowcy potrzebowali wszechstronnych psów roboczych zdolnych do poradzenia sonia sobie z wymagającymi warunkami górskimi i wielkimi stadami. Selekcja koncentrowała się na zdolnościach roboczych, wytrzymałości i inteligencji. Amerykańscy ranczerowie krzywowali importowane psy pasterskie z lokalnymi rasami, tworząc funkcjonalnego pomocnika przystosowanego do specyficznych wymagań hodowli owiec w regionach górskich.

Oficjalne uznanie przez American Kennel Club nastąpiło dopiero w 1991 roku, mimo że rasa była znana i ceniona wśród pasterzy już od dekad. FCI zarejestrowało australijskiego owczarka pod numerem 342 w grupie pierwszej - psy pasterskie i zaganiające. Współcześnie zachowują swe naturalne instynkty pasterskie, jednak coraz częściej pełnią role psów towarzyszących, sportowych oraz terapeutycznych.

Owczarek australijski to średniej wielkości pies o harmonijnej budowie i atletycznej sylwetce. Charakteryzuje się nieco wydłużonym tułowiem w stosunku do wysokości w kłębie. Głowa jest wyraźnie zarysowana, proporcjonalna do reszty ciała, z lekko zaokrąglonym czaszką.

Oczy migdałowate, średniej wielkości, mogą mieć bardzo zróżnicowaną kolorystykę - od brązowego przez bursztynowy po niebieski. Zgodnie ze wzorcem dopuszczalne są także oczy różnokolorowe lub nakrapiane. Uszy osadzone wysoko, trójkątne, zwisające przy głowie.

Sierść średniej długości, prosta lub lekko falista, z bogatym podszerstkiem. Wyjątkowo obfite umaszczenie występuje na szyi tworząc grzywę, na tylnych nogach tworząc pióra oraz na ogonie. Dopuszczalne są cztery podstawowe warianty umaszczenia: czarny, czerwony, niebieski merle oraz czerwony merle. Wszystkie mogą występować z białymi lub miedzianymi znaczeniami.

Ogon może być naturalnie krótki lub kupowany. W krajach, gdzie kupowanie jest zabronione, psy noszą naturalny ogon o umiarkowanej długości.

Owczarek australijski wyróżnia się niezwykłą inteligencją i zdolnością do szybkiego przyswajania nowych umiejętności. To pies o silnym instynkcie pasterskim, który przejawia się naturalną skłonnością do zaganiania - czasem także członków rodziny czy innych zwierząt domowych.

Niezwykle lojalni wobec swojej rodziny, mogą okazywać rezerwę wobec obcych. Nie są to jednak psy nadmiernie nieufne - prawidłowo socjalizowane akceptują nowych ludzi po krótkim okresie obserwacji. Wysoki poziom energii sprawia, że potrzebują aktywnych opiekunów gotowych zapewnić im odpowiednią ilość ruchu i stymulacji umysłowej.

Mają silną potrzebę pracy i najlepiej czują się, gdy mają przydzielone zadanie do wykonania. Nudząca się aussie może rozwinąć problemy behawioralne, w tym niszczycielstwo czy nadmierne szczekanie. Świetnie sprawdzają się w sportach psich takich jak agility, obedience, frisbee czy flyball. Doskonale nadają się również do pracy jako psy terapeutyczne, ratownicze czy wspomagające.

Wrażliwe i wymagające konsekwencji w szkoleniu. Pozytywne metody treningowe przynoszą najlepsze rezultaty. Źle znoszą samotność i preferują stały kontakt z rodziną.

Owczarki australijskie są generalnie zdrową rasą, jednak jak wiele psów rasowych, mogą być predysponowane do pewnych schorzeń genetycznych. Odpowiedzialni hodowcy przeprowadzają kompleksowe badania zdrowotne stad hodowlanych, aby minimalizować ryzyko dziedziczenia problemów.

Dysplazja stawów biodrowych i łokciowych należy do najczęstszych problemów ortopedycznych w rasie. Regularne badania radiologiczne psów przeznaczonych do hodowli są niezbędne. Problemy okulistyczne obejmują zaćmę dziedziczną, postępujący zanik siatkówki (PRA) oraz anomalię oka kollie (CEA). Coroczne badania okulistyczne przez certyfikowanego specjalistę są zalecane dla psów hodowlanych.

Mutacja genu MDR1 występuje u znacznego odsetka owczarków australijskich, powodując nadwrażliwość na pewne leki, w tym popularne środki przeciwpasożytnicze. Psy dotknięte tą mutacją mogą mieć ciężkie reakcje na standardowe dawki niektórych leków. Dostępny jest prosty test genetyczny pozwalający zidentyfikować nosicieli.

Epilepsja idiopatyczna również występuje w rasie. Schorzenia autoimmunologiczne, w tym choroby tarczycy, są opisywane z umiarkowaną częstością. Psy rasy merle wymagają szczególnie ostrożnej selekcji hodowlanej - kojarzenie dwóch osobników merle jest niedopuszczalne ze względu na wysokie ryzyko poważnych wad wrodzonych u potomstwa.

Podwójna sierść owczarka australijskiego wymaga regularnej, ale nie nadmiernie czasochłonnej pielęgnacji. Szczotkowanie dwa do trzech razy w tygodniu wystarcza przez większość roku, aby utrzymać włos w dobrej kondycji i zapobiec powstawaniu kołtunów.

W okresach sezonowego linienia, które występują wiosną i jesienią, częstotliwość szczotkowania powinna zostać zwiększona do codziennej. W tym czasie psy intensywnie gubią podszerstek, a regularne wyczesywanie znacząco zmniejsza ilość sierści w domu i zapobiega jej zbrylaniu się.

Szczególną uwagę należy poświęcić obszarom za uszami, w pachwinach oraz na tylnych nogach, gdzie sierść ma tendencję do tworzenia splątań. Kąpiele powinny być przeprowadzane w miarę potrzeb - zbyt częste mycie może osłabić naturalną ochronną warstwę lipidową skóry.

Pazury wymagają regularnego przycinania, zazwyczaj raz na dwa do trzech tygodni, chyba że pies naturalnie ściera je podczas aktywności na twardym podłożu. Kontrola i czyszczenie uszu powinno odbywać się co tydzień, szczególnie po pływaniu lub kąpieli. Regularna higiena jamy ustnej, w tym szczotkowanie zębów kilka razy w tygodniu, pomaga zapobiegać chorobom przyzębia.

Owczarek australijski to rasa wymagająca znacznego zaangażowania czasowego i energetycznego ze strony właściciela. Minimalna ilość aktywności fizycznej powinna wynosić przynajmniej dwie godziny dziennie, obejmując spacery, bieganie, zabawy oraz trening. Sama aktywność fizyczna nie wystarczy - te inteligentne psy potrzebują również regularnej stymulacji umysłowej.

Idealne środowisko dla tej rasy to dom z ogródkiem, gdzie pies może swobodnie się poruszać. Życie w mieszkaniu jest możliwe, ale tylko jeśli właściciel zapewni odpowiednio dużą ilość aktywności na zewnątrz i zaangażuje psa w regularny trening czy sporty psie. Bezczynność prowadzi do frustracji i problemów behawioralnych.

Nie są odpowiednie dla początkujących właścicieli psów. Wymagają konsekwentnego, ale pozytywnego szkolenia od szczenięcego wieku. Socjalizacja z różnymi ludźmi, zwierzętami i środowiskami powinna rozpocząć się jak najwcześniej i być kontynuowana przez całe życie psa.

Ze względu na silny instynkt pasterski mogą próbować zaganiać dzieci, inne zwierzęta czy nawet samochody. Odpowiednie szkolenie pomaga kontrolować te zachowania. Świetnie współpracują z dziećmi, które rozumieją jak prawidłowo obchodzić się z psem, jednak zabawy powinny być nadzorowane.

Źle tolerują długie okresy samotności. Idealnie nadają się dla osób aktywnych, spędzających dużo czasu na zewnątrz i gotowych włączyć psa w większość swoich aktywności. Doskonale sprawdzają się w domach, gdzie mogą wykonywać pracę - czy to jako psy pasterskie, sportowe, czy uczestniczące w aktywnościach typu nose work czy track and trail.