Bearded collie

Bearded Collie, nazywany również brodaczem szkockim lub Highland Collie, to jedna z najstarszych ras psów pasterskich wywodzących się z Wielkiej Brytanii. Przez stulecia pełnił funkcję niezastąpionego pomocnika pasterzy w górzystych regionach Szkocji, gdzie zaganiał i pilnował wielkich stad owiec w trudnych warunkach terenowych i klimatycznych.

Pochodzenie rasy owiane jest tajemnicą i legendami. Jedna z najbardziej fascynujących teorii mówi o polskich korzeniach brodacza. Według historycznych przekazów, w 1514 roku polski kupiec Kazimierz Grabski przywiózł do Szkocji polskie owczarki nizinne wraz ze stadami bydła. Szkoccy pasterze, zachwyceni umiejętnościami tych psów, mieli zdecydować się na ich zakup i skrzyżowanie z lokalnymi rasami pasterskimi. Choć teoria ta jest prawdopodobna, brakuje niezbitych dowodów historycznych na jej potwierdzenie.

Nazwa rasy doskonale odzwierciedla jej wygląd i funkcję - angielskie "bearded" oznacza "brodaty", nawiązując do charakterystycznego owłosienia pyska, natomiast celtyckie słowo "collie" można tłumaczyć jako "przydatny", co idealnie opisuje praktyczne zastosowanie tych czworonogów. Brodacze słynęły z unikalnej techniki pracy - gdy chciały zagonić zbłąkaną owcę, stawały na tylnych łapach i szczekały, wykonując charakterystyczny "beardie bounce", który pozwalał im wypatrzyć stado nawet z dużej odległości.

Współczesna hodowla wystawowych Bearded Collie rozpoczęła się w 1944 roku, gdy pani G. Olive Willison otrzymała przez pomyłkę brązową suczkę Jeannie zamiast zamówionego owczarka szetlandzkiego. Zafascynowana psem, rozpoczęła poszukiwania partnera dla swojej podopiecznej. Para Jeannie i Bailie of Bothkennar zapoczątkowała linię hodowlaną, której przydomek "Bothkennar" można znaleźć w rodowodzie każdego współczesnego przedstawiciela rasy. Międzynarodowe uznanie przez FCI nastąpiło w 1967 roku.

Do Polski pierwszy Bearded Collie trafił w 1984 roku - była to suka Ruta di Poggio Petroio sprowadzona z Włoch, również przez pomyłkę, gdyż właściciel zamawiał owczarka staroangielskiego. Mimo nieporozumienia, Ruta została i dała początek polskiej hodowli tej uroczej rasy.

Bearded Collie to pies średniej wielkości o smukłej, atletycznej sylwetce, która pod obfitą szatą skrywa silnie umięśnione ciało. Proporcje ciała są harmonijne - długość tułowia jest nieco większa niż wysokość w kłębie, co nadaje psu elegancki, ale jednocześnie roboczy wygląd charakterystyczny dla psów pasterskich.

Najbardziej rozpoznawalną cechą rasy jest długa, podwójna sierść o kosmatej fakturze. Włos okrywowy jest prosty, szorstki i przylegający, choć nie wełnisty, natomiast podszerstek jest miękki, gęsty i puszysty. Szczególnie efektowna jest typowa dla rasy "broda" - obfite owłosienie na policzkach, brodzie i wokół pyska, które nadaje psu mądry, dostojny wyraz.

Głowa jest proporcjonalna do ciała, z szeroką, płaską czaszką i wyraźnym, choć umiarkowanym stopem. Kufa ma tę samą długość co czaszka. Nos jest duży i kwadratowy, a jego barwa odpowiada umaszczeniu sierści. Oczy są szeroko rozstawione, duże i łagodne, o wyrazie inteligencji i ciekawości. Uszy są średniej wielkości, zwisające i pokryte długim włosem.

Bearded Collie występuje w czterech podstawowych kolorach: czarnym, niebieskim (rozcieńczony czarny, zwany slate grey), brązowym i płowym (rozcieńczony brązowy, zwany fawn). Każdy z tych kolorów może występować z białymi znaczeniami na przedniej części pyska, na czole jako łysinka, na końcu ogona, piersi, łapach oraz wokół szyi - pod warunkiem, że białe włosy nie sięgają za łopatki. Co ciekawe, umaszczenie brodaczy zmienia się z wiekiem - szczenięta rodzą się w intensywnych kolorach, które następnie bledną, osiągając docelową barwę dopiero w wieku dorosłym.

Bearded Collie to pies o niezwykle pogodnym usposobieniu, często określany jako "szczęśliwy" niemalże z natury. Jego charakterystyczną cechą jest nieustająca wesołość i entuzjazm, którym zaraża całe otoczenie. Brodacze słyną z żywiołowego, czasem wręcz błazeńskiego zachowania, które potrafi rozweselić nawet w ponure dni.

Jest to rasa niezwykle inteligentna i bystroumysłowa, co wynika z wielowiekowej historii pracy pasterskiej wymagającej samodzielnego podejmowania decyzji. Ta cecha sprawia jednak, że brodacze potrafią być uparte i niezależne - mają własne zdanie i nie zawsze są skłonne ślepo wykonywać polecenia. Szkolenie wymaga cierpliwości, konsekwencji i poczucia humoru, ale przy właściwym podejściu przynosi znakomite rezultaty.

Bearded Collie to pies niezwykle towarzyski, który uwielbia kontakt zarówno z ludźmi, jak i innymi zwierzętami. Świetnie dogaduje się z dziećmi w każdym wieku, chętnie uczestnicząc we wspólnych zabawach i aktywnościach. Z innymi psami nawiązuje przyjazne relacje, a dzięki łagodnemu usposobieniu może spokojnie współżyć z kotami i innymi domowymi pupilami.

Energetyczność brodacza jest legendarna - to pies, który potrzebuje dużo ruchu i stymulacji umysłowej. Doskonale sprawdza się w różnych dyscyplinach sportowych dla psów, takich jak agility, obedience czy dogfrisbee. Bez odpowiedniej dawki aktywności może wykazywać niepożądane zachowania, takie jak nadmierne szczekanie, kopanie czy gryzienie przedmiotów.

Warto pamiętać, że jako dawny pies pasterski, Bearded Collie zachował silny instynkt zaganiania. Może próbować "pilnować" dzieci lub mniejsze zwierzęta, podgryzając je przy kostkach. Te zachowania można skutecznie wyeliminować poprzez odpowiednie szkolenie i wczesną socjalizację.

Bearded Collie to rasa o stosunkowo dobrej kondycji zdrowotnej i długowieczności - średnia długość życia wynosi 12-14 lat, a według badań brytyjskich może sięgać nawet 13,9 roku. Niemniej jednak rasa predysponowana jest do pewnych schorzeń, o których przyszli właściciele powinni wiedzieć.

Najpoważniejszym problemem zdrowotnym brodaczy jest choroba Addisona (niedoczynność kory nadnerczy), która występuje w tej rasie znacznie częściej niż przeciętnie. Jest to schorzenie autoimmunologiczne powodujące niedobór hormonów steroidowych, objawiające się osłabieniem, wymiotami, biegunką i niezdolnością do prawidłowej reakcji na stres czy choroby. Choroba wymaga dożywotniego leczenia substytucyjnego, ale przy właściwej terapii psy mogą prowadzić normalne życie.

Dysplazja stawów biodrowych stanowi jedyny regularnie występujący problem ortopedyczny w rasie. Według danych OFA, około 6% przebadanych brodaczy wykazuje zmiany dysplastyczne. Schorzenie może prowadzić do zapalenia stawów, kulepostaci i ograniczenia aktywności. Kluczowe znaczenie ma dobór odpowiednich par hodowlanych z przebadanymi biodrami.

Choroby autoimmunologiczne stanowią rosnący problem w rasie. Oprócz wspomnianej choroby Addisona, brodacze mogą cierpieć na niedoczynność tarczycy (najczęstsza i najmniej poważna), autoimmunologiczną anemię hemolityczną, pęcherzycę, toczeń, miastenię, zapalenie jelit oraz małopłytkowość.

U Bearded Collie może występować również dystrofia rogówki - dziedziczne schorzenie powodujące odkładanie się białych kryształków w rogówce. Choroba zwykle postępuje powoli i rzadko prowadzi do znacznego upośledzenia wzroku, choć w niektórych przypadkach możliwa jest częściowa lub całkowita ślepota.

Odpowiedzialny hodowca powinien wykonać podstawowe badania zdrowotne wymagane przez CHIC: badanie bioder (HD), tarczycy (autoimmunologiczne zapalenie tarczycy) oraz oczu (CERF). Opcjonalnie zalecane jest również badanie łokci (ED).

Bearded Collie to rasa wymagająca intensywnej i regularnej pielęgnacji sierści - bez wątpienia jedna z najbardziej pracochłonnych pod tym względem. Ich długa, podwójna szata wymaga codziennej uwagi, by zachować zdrowy wygląd i zapobiec powstawaniu kołtunów.

Szczotkowanie powinno odbywać się codziennie lub co najmniej 3-4 razy w tygodniu. Kluczowe jest dotarcie do podszerstka - powierzchowne czesanie jedynie wierzchniej warstwy włosa prowadzi do matowienia i powstawania bolesnych kołtunów. Należy unosić kolejne warstwy sierści i szczotkować od skóry w dół, używając dużej szczotki z metalowymi szpilkami (pin brush) lub pudlówki (slicker brush).

Szczególną uwagę należy zwrócić na miejsca najczęściej ulegające splątaniu: okolice za uszami, pod łapami, wokół szyi i w pachwinach. Systematyczne czesanie tych obszarów pozwala uniknąć konieczności wycinania kołtunów, co znacząco wpływa na estetykę psa.

Kąpiele nie powinny być zbyt częste, gdyż nadmierne mycie pozbawia sierść naturalnych olejów ochronnych. Optymalna częstotliwość to kąpiel co 6-8 tygodni lub w razie potrzeby. Po myciu szamponem zalecane jest użycie odżywki, która chroni włos przed wysuszeniem, ułatwia rozczesywanie i zapobiega łamaniu się sierści.

Wizyty u profesjonalnego groomera co 6-8 tygodni pozwalają na dokładną kąpiel, szczotkowanie i przycinanie sierści, szczególnie między poduszkami łap, gdzie długie włosy mogą powodować dyskomfort i zbierać zanieczyszczenia.

Brodacze nie są rasą hipoalergiczną i linieją umiarkowanie przez cały rok, z intensywniejszym wypadaniem sierści raz do roku przez około miesiąc. W tym okresie codzienne szczotkowanie jest absolutną koniecznością.

Charakterystyczna broda wymaga szczególnej troski - po każdym posiłku i piciu należy ją wytrzeć, by uniknąć roznoszenia resztek jedzenia i wody po całym domu. Regularna higiena uszu, przycinanie pazurów i dbanie o zęby uzupełniają całościową pielęgnację brodacza.

Bearded Collie to pies wymagający, który nie sprawdzi się w każdym domu. Przyszli właściciele powinni dokładnie przeanalizować swoje możliwości przed podjęciem decyzji o przyjęciu tego energicznego, wymagającego towarzysza.

Aktywność fizyczna stanowi absolutny priorytet. Brodacz potrzebuje minimum 90 minut intensywnego ruchu dziennie - zwykły spacer na smyczy to zdecydowanie za mało. Idealne są długie wędrówki, biegi, zabawy w aportowanie, a także sporty psie jak agility, dogfrisbee czy flyball. Bez odpowiedniej dawki wysiłku pies staje się destrukcyjny, nadmiernie szczeka i może rozwijać problemy behawioralne.

Życie w mieszkaniu nie jest zalecane dla tej rasy. Bearded Collie najlepiej czuje się w domu z dużym, ogrodzonym ogrodem, gdzie może swobodnie biegać i eksplorować. Jego pasterska natura wymaga przestrzeni i możliwości samodzielnego ruchu. Mieszkanie w bloku może prowadzić do frustracji zarówno psa, jak i właściciela.

Towarzystwo jest dla brodacza niezwykle istotne. Jest to pies, który nie znosi samotności i potrzebuje stałego kontaktu z rodziną. Długie godziny spędzone w pustym domu mogą prowadzić do lęku separacyjnego, nadmiernego szczekania i destrukcyjnych zachowań. Idealny właściciel to osoba pracująca w domu lub mająca możliwość zabierania psa ze sobą.

Szkolenie wymaga doświadczenia i cierpliwości. Niezależny charakter brodacza sprawia, że nie jest to rasa polecana dla początkujących właścicieli. Pies potrzebuje konsekwentnego, ale pozytywnego podejścia - metody siłowe przyniosą skutek odwrotny do zamierzonego. Wczesna socjalizacja i regularne treningi są niezbędne.

Pielęgnacja sierści pochłania znaczną ilość czasu - codzienne szczotkowanie to minimum. Osoby, które nie są gotowe na ten obowiązek, powinny rozważyć inną rasę. Koszty regularnych wizyt u groomera również należy uwzględnić w budżecie.

Bearded Collie doskonale sprawdza się w aktywnych rodzinach z dziećmi, które mogą zapewnić mu odpowiednią dawkę ruchu i stymulacji. Jest przyjazny wobec innych zwierząt domowych i chętnie dzieli dom z innymi psami czy kotami. Wymaga jednak właściciela świadomego specyficznych potrzeb tej rasy i gotowego poświęcić czas na ich zaspokojenie.