Basenji

Basenji to jedna z najstarszych ras psów na świecie, której historia sięga tysięcy lat wstecz. Wizerunki psów niemal identycznych do współczesnych basenji odnaleziono w egipskich grobowcach faraonów datowanych na około 3000 lat p.n.e. Przedstawiano je jako towarzyszów władców, siedzących u ich stóp z charakterystycznymi sterczącymi uszami i zakręconym ogonem.

Przodkiem rasy był egipski pies tesem, który pełnił funkcje łowieckie na dworach faraonów. Po upadku starożytnego Egiptu rasa przetrwała w Afryce Środkowej, na terenach dzisiejszego Konga i Sudanu. Tamtejsze plemiona, w tym Pigmeje, wykorzystywali te psy do polowań na drobną zwierzynę w gęstej roślinności dżungli. Psy wyposażane były w drewniane dzwonki, aby myśliwi mogli śledzić ich położenie.

Do Europy basenji trafił po raz pierwszy w 1895 roku, gdy pokazano kilka okazów na słynnej wystawie Crufts pod nazwą afrykańskich psów buszmeńskich. Niestety pierwsze próby aklimatyzacji zakończyły się niepowodzeniem z powodu podatności psów na europejskie choroby zakaźne. Dopiero w latach 30. XX wieku powstały pierwsze stabilne hodowle w Anglii - słynna of the Congo Veroniki Tudor-Williams przyczyniła się znacząco do rozwoju rasy na świecie. Cała europejska linia hodowlana basenji opiera się na zaledwie kilkunastu egzemplarzach sprowadzonych z Afryki. FCI oficjalnie uznało rasę pod numerem 43.

Basenji to pies o lekkiej budowie i arystokratycznym wyglądzie. Sylwetka jest kwadratowa - długość tułowia równa się wysokości w kłębie. Charakterystyczną cechą jest pomarszczona skóra na czole, nadająca psu zamyślony wyraz, szczególnie widoczna u młodych osobników.

Głowa jest proporcjonalna do ciała, z płaską czaszką i wyraźnym stopem. Uszy są małe, spiczaste i sterczące, osadzone wysoko. Oczy ciemne, migdałowate, o przenikliwym spojrzeniu. Szyja jest długa, dobrze wysklepiona, dumnie niesiona.

Klatka piersiowa jest głęboka, sięgająca łokci, z wyraźnie podciągniętym brzuchem tworzącym elegancką linię spodu. Ogon jest charakterystycznie zakręcony w ciasny pierścień, noszony na grzbiecie - to jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów rasy.

Kończyny są długie i proste, nadające psu gazelowatą grację w ruchu. Łapy są małe, owalne, z dobrze wysklepionymi palcami. Sierść jest krótka, gładka i przylegająca, o jedwabistej fakturze.

Basenji słynie z wyjątkowo niezależnego i inteligentnego charakteru, często porównywanego do kociego. Jest to pies myślący samodzielnie, co stanowi zarówno jego urok, jak i wyzwanie dla właściciela. Nie jest typowym psem posłusznym na każde skinienie - woli negocjować niż ślepo wykonywać polecenia.

Najbardziej znana cecha tej rasy to brak szczekania. Basenji nie jest jednak niemy - wydaje charakterystyczne dźwięki zwane baroo, przypominające jodłowanie, a także pomruki, piski i wycia. Struktura jego krtani różni się od innych psów, uniemożliwiając typowe szczekanie.

Wobec rodziny basenji jest oddany i czuły, choć na swój sposób. Nie narzuca się z nadmierną czułością, ale zawsze jest blisko swoich ludzi. Wobec obcych bywa powściągliwy i nieufny - wymaga czasu, by obdarzyć kogoś zaufaniem.

Posiada silny instynkt łowiecki odziedziczony po afrykańskich przodkach. Gonić będzie wszystko, co się rusza - koty, wiewiórki, rowerzystów. Wymaga zabezpieczonego terenu i spacerów na smyczy. Jest aktywny i potrzebuje regularnego wysiłku fizycznego oraz umysłowego, by nie popaść w destrukcyjne zachowania z nudów.

Basenji jest ogólnie zdrową rasą o długiej średniej życia, jednak występują u niej specyficzne schorzenia genetyczne, na które należy zwracać uwagę przy wyborze szczeniaka z hodowli.

Najpoważniejszym problemem zdrowotnym jest zespół Fanconiego - dziedziczna choroba nerek charakterystyczna dla tej rasy. Występuje u około 16% populacji basenji w Ameryce Północnej. Objawy pojawiają się zwykle między 4 a 8 rokiem życia i obejmują nadmierne pragnienie, zwiększone oddawanie moczu oraz osłabienie. Nieleczona prowadzi do niewydolności nerek. Na szczęście dostępny jest test DNA, który pozwala wykluczyć nosicieli z hodowli.

Postępujący zanik siatkówki (PRA-BJ1) to kolejna choroba genetyczna prowadząca do ślepoty. Pierwsze objawy, jak ślepota zmierzchowa, pojawiają się między 3 a 5 rokiem życia. Również tu dostępne są testy genetyczne.

Dysplazja stawów biodrowych występuje u basenji rzadziej niż u wielu innych ras - jedynie u około 3-3,5% badanych osobników. Mimo to zaleca się RTG bioder przed dopuszczeniem do hodowli.

Inne schorzenia to niedoczynność tarczycy, hemolityczna anemia oraz enteropatia immunoproliferacyjna (choroba zapalna jelit). Odpowiedzialni hodowcy wykonują pełen pakiet testów CHIC obejmujący badania DNA Fanconi i PRA, badanie oczu, RTG bioder oraz badanie tarczycy.

Pielęgnacja basenji jest wyjątkowo łatwa i czasowo niewymagająca, co stanowi jedną z zalet tej rasy. Psy te słyną z kocich nawyków higienicznych - samodzielnie i starannie czyszczą swoją sierść, liżąc się podobnie jak koty.

Krótka, gładka sierść nie wymaga częstego szczotkowania. Wystarczy raz w tygodniu przetrzeć ją miękką szczotką lub rękawicą gumową, aby usunąć martwy włos i utrzymać połysk. W okresie wiosennego linienia może być potrzebne częstsze szczotkowanie.

Basenji linieją umiarkowanie przez cały rok, bez gwałtownych okresów intensywnej wymiany sierści. Nie posiadają typowego psiego zapachu, co czyni je przyjemnymi domownikami nawet dla osób wrażliwych na zapachy.

Kąpiel jest potrzebna rzadko - jedynie gdy pies się ubrudzi. Naturalna czystość basenji sprawia, że wystarczy kąpiel raz na kilka miesięcy. Należy jednak regularnie kontrolować i czyścić pomarszczoną skórę na czole, gdzie może gromadzić się brud.

Regularne przycinanie pazurów jest konieczne, gdyż basenji nie ścierają ich naturalnie podczas spacerów tak efektywnie jak cięższe rasy. Należy też dbać o czystość uszu i zębów.

Basenji nie jest psem dla każdego. Wymaga doświadczonego właściciela, który rozumie specyfikę niezależnych ras pierwotnych i potrafi zapewnić odpowiednie warunki życia oraz szkolenia.

Codzienna aktywność fizyczna jest niezbędna - minimum godzina intensywnego ruchu dziennie. Basenji doskonale sprawdzi się jako towarzysz biegacza lub rowerzysty, jednak zawsze musi być na smyczy lub w bezpiecznie ogrodzonym terenie ze względu na silny instynkt łowiecki.

Ogrodzenie musi być wysokie i solidne - basenji są mistrzami ucieczek, potrafią wspinać się jak koty i przeskakiwać zaskakująco wysokie przeszkody. Nigdy nie należy pozostawiać ich bez nadzoru w nieogrodzonym terenie.

Szkolenie wymaga cierpliwości, konsekwencji i kreatywności. Tradycyjne metody oparte na powtórzeniach nudzą tę inteligentną rasę. Najlepsze efekty daje pozytywne wzmocnienie, krótkie sesje treningowe i urozmaicone ćwiczenia. Nigdy nie wolno stosować siły - basenji natychmiast straci zaufanie.

Mieszkanie w bloku jest możliwe pod warunkiem zapewnienia odpowiedniej ilości ruchu na zewnątrz. Psy te są stosunkowo ciche i czyste, więc dobrze adaptują się do życia miejskiego.

Ze względu na silny instynkt łowiecki nie zaleca się trzymania z małymi zwierzętami domowymi jak gryzonie czy króliki. Socjalizacja z kotami jest możliwa przy wczesnym wychowaniu, ale sukces zależy od indywidualnego charakteru psa.